Meteen naar de inhoud

‘We stelden ons de treinreis voor waarin JK Rowling eerste Potter boek schreef’

Wat later dan gepland, blikt PotterDome terug op 25 jaar Harry Potter en de Steen der Wijzen, die rond ongeveer deze tijd – maar dan 25 jaar geleden –  is gepubliceerd. Dat terugblikken doen we op een bijzondere manier: wij stappen eenmalig in de schoenen van JK Rowling. Want wat je ook van haar kunt zeggen – zij was wél degene die alles ‘aanzwengelde’. Haar eerste boek schreef ze tijdens een treinreis met vier uur vertraging.

Vooraf: onderstaand artikel is geschreven alsof de auteur in de schoenen van Rowling stond. Dit artikel is dus niet de gedachtegang van Rowling, maar de interpretatie en mogelijke gedachten van de auteur zijn leidend. Met her en der – wellicht – een kritische nood. Stel je voor, ontmoet de ander. Bij het dertigjarig jubileum gaat PotterDome haar betreffende reis zelf maken en ervaren.

Bijstandsmoeder 

Het was 1990 voordat de bekende schrijfster doorbrak, er films en games uitkwamen, evenementen georganiseerd werden en – helaas – ze ook een aantal keer in opspraak raakte. Wat namelijk niet iedereen weet, is dat Rowling – toen ze het eerste boek schreef – de rol van ‘bijstandsmoeder’ vervulde. Wie in de bijstand leeft, heeft de pech de eindjes – soms letterlijk – aan elkaar te knopen. Het is dan op zich al verwonderlijk, dat Rowling met het openbaar vervoer reisde, toen ze begon te schrijven. Want ten tijde van haar eerste pennenstreken, gingen er stemmen op British Rail te privatiseren. Dat geschiedde een jaar voor Rowlings eerste boek uitkwam – in volle vaart met exorbitante prijzen als gevolg. In die tijd was het Britse spoor – volgens de Britten zelf – een enorme puinhoop. Grote vertragingen waren eerder regel dan uitzondering en dat was tijdens deze reis niet anders. En dat van die hoge prijzen moet Rowling ook geweten – nee, gevoeld hebben. Het leven van een bijstandsgerechtigde is – waar ook ter wereld – aanpoten. Het waren immers de jaren dat Rowling nog niet getrouwd was en nog geen Engelse les in Portugal gaf. Het verhaal moest dus uitkomen.

Een beetje brutaal, maar een ogenblik laat begon ik me af te vragen hoe Rowling er op dat moment financieel voor stond. Had ze schulden? Had ze de Landlord al binnen gehad? Elementen – al in haar eerste verhaal – zijn herleidbaar naar hoe er wellicht met Rowling als mens in haar bijstand tijd is omgegaan: Neem bijvoorbeeld hoe de Dursleys omgaan met het titelpersonage Harry Potter. Doordat hij de zoon is van de door tante Petunia zo gehate – na achteraf blijkt jaloezie – Lily Evans, behandelen ze hem als een soort ‘tweederangs burger’. Wordt niet serieus genomen en als-ie mee mag naar de dierentuin ter ere zijn oh zo verwende broer nog eens vermanend toegesproken. Vanuit de Angelsaksische landen is bekend dat men met mensen die afhankelijk zijn van ‘welfare’ soms repressief wordt omgesprongen, iets dat trouwens – later in het vijfde en daarnaast het laatste boek – zichtbaar was met Dolores Umbridge: hoe omgesprongen werd met mudbloods en Snullen (mensen in de tovenaarswereld zonder toverkracht), maar dat is een ander verhaal. 

Gevoelens en gedachten tijdens een vertraagde treinreis

Maar even terug naar eerder: bovenstaande zouden zomaar haar gevoelens en gedachten zijn geweest die ze op een bepaalde manier vertaalde naar een eigen wereld, daar in die trein. Waar de één het nodige noteert in een dagboek, vormt het voor de ander de basis voor een nieuw verhaal. Ondertussen stond de trein nog altijd en schrijft Rowling in gedachten voort. Of er omgeroepen wordt? Geen idee. De trein staat stil en hij staat er. Het zou me zelfs niet verbazen als ze ‘gewoon begonnen is te schrijven’. Alsof ze ineens een ‘waterval aan woorden heeft die eruit moet’. Niet eventjes een plannetje bedenken, personas creëren en dergelijke, maar gewoon schrijven. Hoofdstuk 1, hoofdstuk 2, wat nog meer?

Het station waar Rowling eruit moet nadert, vier uur later. Ongetwijfeld merkt ze – hoe herkenbaar – pas op het laatste moment dat ze de trein moet verlaten. Met haar hoofd nog geheel in het verhaal stapt ze uit, hopende niets te vergeten. Een groot probleem als je bijvoorbeeld vervolgens een stuk moet lopen of fietsen (en in die tijd waren mobieltjes nog niet zo geavanceerd als nu). Om vervolgens thuis – in fases of aan één stuk – verder te schrijven.

Na de reis: een periode van uitwerken, perfectioneren en een martelgang langs uitgevers in een tijd van digitalisering

Je verhaal maken. Een kwestie van perfectie, moet Rowling gedacht hebben. En hier zie ik ineens mezelf als kind, vroeger aan de tekentafel als ik iets wilde tekenen. In mijn hoofd had ik het precies zoals ik het hebben wilde, maar in de praktijk? Tel daarbij op dat ik ook nog zo’n typ was die met pen – en niet met potlood – tekende. Het waren dan hele pakken papier, kopzorgen bij pa en ma en een hoop hoofdpijn die op den duur de boventoon voerde. Wat zullen die blij zijn geweest dat ik ‘digitaal ging’.

En dat digitaal gaan was voor mij dan peanuts, maar de schrijfster? Vergeet niet dat ik wat jaartjes jonger ben dan Rowling. En als ik naar sommige volwassenen in die tijd kijk, was het voor hen een worsteling om die digitalisering te omarmen en nu nog. Menig mens was wantrouwend tegenover de computer. Een tekst in Word Perfect zetten (en dan de blauwe DOS-versie), dat durfde menigeen nog wel, maar met Windows 95 aan de slag en misschien wel dat enge internet op? Hoe zou dat voor Rowling geweest zijn?

Als je eenmaal bergen verzet, zou het mij niet verbazen dat ze het eenmaal niet meer door had. Dat ze in een bepaalde ‘flow’ belandde waarin ze op een soort ‘automatische piloot’ door schreef. Op een computer uiteraard, want geen enkele uitgever is bereid om het gekriebel van wie dan ook maar een minuut te lezen. En dat had Rowling gelukkig door. Maar daarna volgde toch de martelgang – getuige het feit dat het eerste deel pas in 1997 is verschenen met behulp van uitgever Bloomsburry. Het is op zijn zachtst gezegd bizar te noemen dat er zeven jaar overheen moet gaan voor er een uitgever bereid is gevonden om de – in mijn ogen – steen goeie ‘binnenkomer’ – die absoluut smaakt naar ‘meer’ omarmt. In totaal stuurt de schrijfster haar manuscript naar meerdere uitgevers. Twaalf stuurden het terug. Bloomsburry was er echter wel in barre tijden en de geschiedenis laat zich raden.

Het lukt maar weinig mensen in armoede ‘door te breken’

Rowling mag zich overigens – tot slot – gelukkig prijzen. Want het lukt maar weinig mensen in de bijstand om er – uit eigen kracht – uit te komen. Maar iedereen die het wel lukt, of het nu als schrijver, bakker of politicus is, laat zien dat het toch mogelijk is. Rowling mag zich – terecht – in dat rijtje plaatsen.

Geef een antwoord